Ik ben journalist op zoek naar een eerlijke waardering van de makers van ons eten. Met mijn vragen over betaling en waardering van de makers van ons eten maak ik een reis door de voedselsector. De ontdekkingen die ik doe versla ik op opzoeknaardemakers.nl zodat jij onderdeel kunt worden van mijn reis en het gesprek over de makers van ons eten. Hieronder lees je waar die reis begon.

Het is 15 april 2018. Op een stralende zondagmiddag laat een Zwitserse vriend de melkveehouderij van zijn oom zien. Idyllisch ogend, ergens in het glooiende landschap van de Jura, met achterin de twintig koeien. Nathanaël bracht zijn jeugd door op deze plek. Het zal niet de laatste keer zijn dat ik een boerderij bezoek.

Op een melkveehouderij in de buurt van Stans, Zwitserland.

Werk voor twee, salaris voor één

Wanneer Nathanaël zijn familie bezoekt helpt hij nog altijd een handje mee op de boerderij van zijn oom. Net als zijn ouders dat permanent doen, zijn opa en de rest van de familie. De melkprijs is zo laag, vertelt hij, dat de verkoop van melk slechts één salaris oplevert – terwijl de hoeveelheid werk eigenlijk twee voltijd krachten vergt.

Ik ontdek dat deze boerderij bestaat bij de gratie van het vrijwilligerswerk dat de familie erin stopt. Daarvoor krijgen ze weliswaar een kleine vergoeding – de melk die ze thuis gratis drinken is een vorm van betaling. Maar het mag geen naam hebben volgens Nathanaël. De middag opent mijn ogen voor een verhaal dat te beluisteren valt bij veel makers van ons eten: een verhaal over onderbetaling.

Op deze boerderij kijk ik onderbetaling recht in de ogen.

Ik hoorde dit soort verhalen eerder, maar nu kijk ik onderbetaling recht in de ogen. Nederland is Zwitserland niet en een Nederlandse melkveehouderij zal anders – groter – zijn. Maar het principe is hetzelfde. Ook ik koop melk in de supermarkt. Hoe weet ik zeker dat ik de maker ervan niet uitknijp?

zoek je met me mee?

Het beste van mijn zoektocht maandelijks in je inbox.

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.

Arbeiders afbeulen

Eerlijk is eerlijk: dat weet ik niet zeker. Het verhaal over de boerderij van Nathanaëls oom raakt me omdat ik zelf ook zon maker ben. Een maker die vastzit in een economisch systeem dat onderwaardeert. En waaraan voorbij wordt geleefd door de gemiddelde consument. 

Gek genoeg is het een Bijbelboek dat mijn ogen voor het eerst opent voor dit onrecht. In Jesaja 58 is God bij monde van de profeet Jesaja in gesprek met zijn volk. Wanneer de Israëlieten bidden worden hun gebeden niet verhoord. Dus vragen ze aan God: “Waarom ziet u niet dat we vasten? Waarom merkt u het niet als we ophouden met eten en drinken?”

God antwoordt en zegt: “omdat jullie op je vastendagen nog handeldrijven en jullie arbeiders afbeulen.” (vertaling: NBV) Het verhaal zet me aan het denken. Hoe zit dit in mijn leven? Doe ik recht aan de mensen die voor me werken, of beul ik hen af net zoals de mensen in dit Bijbelverhaal dat deden?

Zorg goed voor elkaar

Jesaja moet het volk toespreken

De Heer zei tegen mij: ‘Jesaja, je moet heel hard roepen. Houd jezelf niet in, maar schreeuw zo hard mogelijk. Laat je stem zo luid klinken als een trompet! Vertel de Israëlieten wat ze allemaal verkeerd doen.’

Vasten alleen is niet genoeg

Volk van Israël, de Heer zegt tegen jullie: ‘Jullie denken dat jullie goed leven en trouw aan mij zijn. Net zo trouw als andere volken aan hun goden zijn.
Jullie zeggen dat jullie mij elke dag vragen wat ik wil. Jullie zeggen dat jullie mijn regels willen volgen. Jullie zeggen dat jullie graag dicht bij mij willen zijn! En jullie zeggen ook: ‘Waarom ziet u niet dat we vasten? Waarom merkt u het niet als we ophouden met eten en drinken?’
Maar wat doen jullie op de dagen dat jullie vasten? Jullie gaan gewoon door met jullie eigen handel. Jullie dwingen de arbeiders om hard te werken, en jullie maken ruzie. Jullie gebruiken zelfs geweld en jullie vechten met elkaar!
Als jullie je zo blijven gedragen, luister ik niet naar jullie. Want dat is niet de goede manier om te vasten. En ik wil ook niet dat jullie jezelf pijn doen, en alleen maar huilen en rouwen. Dat is niet de goede manier om mij te dienen.

De mensen moeten voor elkaar zorgen

Nee, ik wil dat het heel anders gaat! Jullie moeten niet alleen vasten, jullie moeten meer doen. Bevrijd mensen die gevangen zitten, maak hun boeien los. Laat alle slaven vrij. Zorg dat niemand meer onderdrukt wordt. Deel je brood met mensen die honger hebben. Geef arme mensen een plek in je huis. Geef kleren aan mensen die naakt zijn. Zorg goed voor de mensen om je heen!
Als je dat doet, dan zul je echt gelukkig zijn. Je zult lijken op de zon die stralend opkomt in de ochtend. Volk van Israël, als jullie zo leven, zal het snel beter met jullie gaan. En met mijn macht zal ik jullie overal beschermen. Als jullie mij roepen, zal ik antwoord geven. Als jullie mij om hulp vragen, dan kom ik jullie helpen.

Help andere mensen

Zorg dat niemand meer onderdrukt wordt. Beschuldig mensen niet te snel, vertel geen slechte dingen over een ander. Als iemand honger heeft, geef hem dan te eten. Geef hem net zo veel als je zelf eet. En geef aan de armen alles wat ze nodig hebben.
Als jullie dat doen, dan zullen jullie gelukkig zijn. Jullie zullen lijken op licht dat in het donker schijnt. Overal waar het donker is, zorgen jullie voor stralend licht.

De Heer maakt zijn volk weer sterk

Ik zal jullie leiden. Als je dorst hebt, zal ik je te drinken geven. Ik zal jullie sterk en krachtig maken. Jullie zullen lijken op een tuin waar altijd water doorheen stroomt. Jullie zullen lijken op een bron waar altijd water uit komt.
Jullie zullen de steden die lang geleden verwoest werden, zelf weer opbouwen. Jullie zullen de oude muren die lang geleden gebouwd zijn, weer sterk maken. En dan worden jullie genoemd ‘Volk dat muren weer opbouwt en weer wegen aanlegt’.

Op sabbat moet je uitrusten

De sabbat is een heilige dag. Op die dag moet je uitrusten, je mag dan geen zaken doen. De sabbat is een vrolijke dag, het is een dag om mij te vereren. Op die dag mag je niet bezig zijn met van alles. Je mag geen spullen kopen of verkopen, en je moet geen belangrijke zaken willen bespreken.
Als jullie op die dag uitrusten, zal ik jullie vreugde geven. Jullie zullen het land dat ik aan jullie voorvader Jakob gegeven heb, weer in bezit nemen. En jullie zullen genieten van alles wat op dat land groeit. Dat beloof ik.’

Deze bijbeltekst is ontleend aan de Bijbel in Gewone Taal, © Nederlands Bijbelgenootschap 2014.

Hernieuwd perspectief op de makers

Ik denk dat onze samenleving het zicht kwijt raakte op wat echt belangrijk is in het leven. Ik niet uitgezonderd: ik ben een kind van een geglobaliseerde economie en groeide op in een Vinex-wijk zonder ooit verbinding te hebben met de makers van mijn eten. Dat is vreemd, want eten is één van onze belangrijkste levensbehoeften en eigenlijk veel belangrijker dan veel van de andere dingen waar in onze samenleving geld mee wordt verdiend.

Met mijn werk wil ik bijdragen aan hernieuwd perspectief op de makers van ons eten. Door middenin de samenleving te staan en het gesprek te voeren over de makers van ons eten maak ik bewust dat anderen aan de basis van ons eten staan. En zoek ik naar een economie die hen waardeert.

Zoek je met me mee?