Wie zijn de mensen achter ons eten, onze kleding en telefoons? Hoe is het om boer te zijn, of te werken in een naaiatelier? Dat zijn de vragen die Maurice van der Spek aanzetten tot een zoektocht naar de makers van de producten in zijn winkelmandje. Dit is hoe zijn zoektocht begon.

Montreal, februari 2011. Ik heb een tussenjaar genomen van mijn opleiding en baan me een weg door decimeters sneeuw. Te midden van deze ijzige kou word ik tijdens een collegereeks over sociale gerechtigheid met mijn neus op de keiharde realiteit van onze economie gedrukt.

Goeddoenerij

We lezen de Bijbel, het boek Jesaja om precies te zijn, over een gesprek tussen God en zijn volk, de Israëlieten. God verhoort gebeden niet wanneer deze mensen vasten en dus vragen ze Hem: “Waarom ziet u niet dat we vasten? Waarom merkt u het niet als we ophouden met eten en drinken?”

De mensen in dit verhaal doen wat ze kunnen om God te plezieren. Maar hij heeft geen oren naar hun goeddoenerij. 

“You oppress all your workers…”

God legt uit waarom. “…omdat jullie op je vastendagen nog handeldrijven en jullie arbeiders afbeulen.” (NBV) In de English Standard Version staat: “…in the day of your fast you pursue your own business and oppress all your workers.”

Hoe exemplarisch voor onze economie.

Zorg goed voor elkaar

Jesaja moet het volk toespreken

De Heer zei tegen mij: ‘Jesaja, je moet heel hard roepen. Houd jezelf niet in, maar schreeuw zo hard mogelijk. Laat je stem zo luid klinken als een trompet! Vertel de Israëlieten wat ze allemaal verkeerd doen.’

Vasten alleen is niet genoeg

Volk van Israël, de Heer zegt tegen jullie: ‘Jullie denken dat jullie goed leven en trouw aan mij zijn. Net zo trouw als andere volken aan hun goden zijn.
Jullie zeggen dat jullie mij elke dag vragen wat ik wil. Jullie zeggen dat jullie mijn regels willen volgen. Jullie zeggen dat jullie graag dicht bij mij willen zijn! En jullie zeggen ook: ‘Waarom ziet u niet dat we vasten? Waarom merkt u het niet als we ophouden met eten en drinken?’
Maar wat doen jullie op de dagen dat jullie vasten? Jullie gaan gewoon door met jullie eigen handel. Jullie dwingen de arbeiders om hard te werken, en jullie maken ruzie. Jullie gebruiken zelfs geweld en jullie vechten met elkaar!
Als jullie je zo blijven gedragen, luister ik niet naar jullie. Want dat is niet de goede manier om te vasten. En ik wil ook niet dat jullie jezelf pijn doen, en alleen maar huilen en rouwen. Dat is niet de goede manier om mij te dienen.

De mensen moeten voor elkaar zorgen

Nee, ik wil dat het heel anders gaat! Jullie moeten niet alleen vasten, jullie moeten meer doen. Bevrijd mensen die gevangen zitten, maak hun boeien los. Laat alle slaven vrij. Zorg dat niemand meer onderdrukt wordt. Deel je brood met mensen die honger hebben. Geef arme mensen een plek in je huis. Geef kleren aan mensen die naakt zijn. Zorg goed voor de mensen om je heen!
Als je dat doet, dan zul je echt gelukkig zijn. Je zult lijken op de zon die stralend opkomt in de ochtend. Volk van Israël, als jullie zo leven, zal het snel beter met jullie gaan. En met mijn macht zal ik jullie overal beschermen. Als jullie mij roepen, zal ik antwoord geven. Als jullie mij om hulp vragen, dan kom ik jullie helpen.

Help andere mensen

Zorg dat niemand meer onderdrukt wordt. Beschuldig mensen niet te snel, vertel geen slechte dingen over een ander. Als iemand honger heeft, geef hem dan te eten. Geef hem net zo veel als je zelf eet. En geef aan de armen alles wat ze nodig hebben.
Als jullie dat doen, dan zullen jullie gelukkig zijn. Jullie zullen lijken op licht dat in het donker schijnt. Overal waar het donker is, zorgen jullie voor stralend licht.

De Heer maakt zijn volk weer sterk

Ik zal jullie leiden. Als je dorst hebt, zal ik je te drinken geven. Ik zal jullie sterk en krachtig maken. Jullie zullen lijken op een tuin waar altijd water doorheen stroomt. Jullie zullen lijken op een bron waar altijd water uit komt.
Jullie zullen de steden die lang geleden verwoest werden, zelf weer opbouwen. Jullie zullen de oude muren die lang geleden gebouwd zijn, weer sterk maken. En dan worden jullie genoemd ‘Volk dat muren weer opbouwt en weer wegen aanlegt’.

Op sabbat moet je uitrusten

De sabbat is een heilige dag. Op die dag moet je uitrusten, je mag dan geen zaken doen. De sabbat is een vrolijke dag, het is een dag om mij te vereren. Op die dag mag je niet bezig zijn met van alles. Je mag geen spullen kopen of verkopen, en je moet geen belangrijke zaken willen bespreken.
Als jullie op die dag uitrusten, zal ik jullie vreugde geven. Jullie zullen het land dat ik aan jullie voorvader Jakob gegeven heb, weer in bezit nemen. En jullie zullen genieten van alles wat op dat land groeit. Dat beloof ik.’

Deze bijbeltekst is ontleend aan de Bijbel in Gewone Taal, © Nederlands Bijbelgenootschap 2014.

Arbeiders afbeulen zijn de woorden die bij mij blijven hangen. Ik ben zo’n arbeider. Ik ben een maker, een journalistieke maker. Ik heb het op dat moment nog niet door, maar in de jaren die volgen zal ik me ontwikkelen tot een journalist met een hart voor makers.

Ik ontdek dat ik als commercieel schrijver bergen geld kan verdienen als ik bepaalde vragen niet stel. Journalistieke opdrachtgevers die wél ruimte geven aan mijn vragen, hebben geen cent te makken.

Een eerlijk inkomen

Een eerlijk inkomen verdienen met hetgeen waarvoor ik ben gemaakt – als journalist de wereld van de makers, de mooie en de lelijke kant ervan, blootleggen – lijkt niet te bestaan.

En ik ben niet de enige in deze positie. Wereldwijd zitten miljoenen makers klem. Makers die, als ze doen waar ze voor gemaakt zijn, de eindjes niet aan elkaar geknoopt krijgen. Of die eindjes aan elkaar knopen ten koste van zichzelf, hun familie of de planeet.

Mijn verantwoordelijkheid als consument

Dat creëert een verantwoordelijkheid wanneer ik de pet van consument op zet, van koper van het product dat de maker maakt. Betaal ik de maker wel eerlijk?

Hoe ga ik om met de mensen die voor me werken? Die hebben staan zwoegen voor dat blaadje sla in m’n broodje gezond, de hele dag knoopjes vastzetten op shirts zoals het shirt dat ik nu aan heb of die acteren in de series die ik kijk?

Hoe ga ik om met de mensen die voor me werken?

Dát zijn de vragen die Jesaja oproept. Dat wil ik weten. Wie zijn deze mensen? Hoe raakt mijn euro hen? En als ze slechter worden van mijn aankoop: hoe kan het anders?

zoek je met ons mee?

Wij zijn op zoek naar de makers van de producten in onze winkelmandjes. Laat je je e-mailadres achter? Dan houden we je op de hoogte over onze zoektochten en sturen we je tips waarmee je in het dagelijks leven eerlijkere keuzes maakt ten aanzien van de makers.

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.