ElkeMelk: “Laat consumenten een zuivel toegevoegde waarde betalen”

Op opzoeknaardemakers.nl onderneem ik een zoektocht naar een eerlijke waardering van de makers van ons eten. Hoe kunnen we de samenleving zo inrichten dat een eerlijke prijs voor de makers norm wordt? In mijn zoektocht staat het maatschappelijk gesprek centraal. Als journalist verzamel ik perspectieven van makers, consumenten, bestuurders, handelaren, financiers en tal van anderen om tot een zo eerlijk mogelijk verhaal te komen. Waarbij ik onafhankelijk te werk ga: niemand betaalt voor dit artikel, dus niemand bepaalt wat ik schrijf. Zoek je met me mee?

Voor mijn zoektocht naar een eerlijke en duurzame prijs voor melk interview ik Matthijs Baan, de ondernemer achter de nog jonge zuivelcoöperatie ElkeMelk. Mijn poging om tot een eerlijke en duurzame prijs voor melk te komen, waar het gesprek met Matthijs op voortborduurt, vind je hier:

Naast de kanttekeningen die Matthijs in mijn vorige update plaatste heeft hij een ander bezwaar bij de uitgangspunten die ten grondslag liggen aan mijn berekening van een eerlijke en duurzame prijs voor melk. Matthijs: “Ik ben het met je eens dat melk €1,98 per liter moet kosten, zoals in jouw berekening, als een melkveehouder maar 30 koeien mag houden. Maar zodra een boer dat punt bereikt heeft en €1,14 krijgt voor een kilogram melk vraagt ‘ie zich af hoe hij vaker €1,14 kan omzetten. En zo beginnen we weer van voor af aan. Het is een beweging die geen einde kent.”

Matthijs is dan ook voorstander van een alternatieve route: die van accijnzen en subsidies. Hij stelt een ‘ztw’ – een zuivel toegevoegde waarde – voor. Matthijs: “En dan niet enkel op de melk die we in Nederland produceren, maar ook op de melk die we importeren en in zuivel verwerken.”

Boeren beïnvloeden met belastinggeld

Matthijs: “Het geld dat vrijkomt gebruiken we om boeren te beïnvloeden. We kopen fosfaatrechten of landbouwgrond op, subsidiëren natuurorganisaties of betalen boeren voor landschapsbeheer. Boeren die een alternatieve inkomstenbron hebben zullen automatisch minder koeien melken.”

Hier spreekt Matthijs zichzelf tegen: eerder zei hij dat een boer nooit of te nimmer zal boeren met een aantal koeien dat lager dan het economisch optimum ligt, terwijl hij hier stelt dat dit wel denkbaar is zodra er een alternatieve geldstroom op gang komt. Matthijs: “Het kan wél als je het economisch optimum verschuift van het aantal koeien naar deels natuurproductie. “Als je boeren betaalt gaan ze hun werkwijze veranderen. Niemand spuugt op geld, en een boer al helemaal niet.”

“Als je boeren betaalt gaan ze hun werkwijze veranderen. Niemand spuugt op geld, en een boer al helemaal niet.”

Met een ztw van €0,50 boeren €30.000 per jaar betalen

Matthijs neemt de proef op de som. Hij rekent voor dat we in Nederland jaarlijkse 950 miljoen kilogram melk consumeren, wat neerkomt op zo’n 54 kg melk per persoon per jaar. Met een ztw van €0,50 per kg kun je 15.700 melkveehouders al €30.000 per jaar betalen. Matthijs: “En dan reken ik de melk die in zuivel wordt verwerkt nog niet eens mee. Als je mij €30.000 per jaar betaalt doe ik zo 30 koeien weg.”

Gemiddeld consumeren we in Nederland 352 gram zuivel per persoon per dag, waarvan 42% melk. Dat staat gelijk aan zo’n 54 kilogram melk per persoon per jaar.

Matthijs maakte in de afgelopen jaren nog geen €10.000 winst per jaar. “Ik stop veel geld in de ontwikkeling van ElkeMelk en heb een inkomen uit mijn kinderdagverblijven. Maar in principe heeft iedere boer te maken met ontwikkelingskosten. Iedere boer moet naar de toekomst kijken, manieren zoeken om te innoveren en daar geld apart voor zetten. Ook verplichten steeds maar veranderende overheidsregels tot investeringen. Naast natuurlijk andere lasten die je hebt, zoals afbetalingen en afschrijvingen.”